تبلیغات
22بهمن - 22بهمن
22بهمن
شنبه 3 بهمن 1388

22بهمن

شنبه 3 بهمن 1388

نوع مطلب :


بهمن عبدی

ایران کارتون/ سید امیر سقراطی
كاریكاتور در ایران در دهه های مختلف ، همپای بسیاری از تحولات اجتماعی رشد كرده و علیرغم اینكه قدمت این هنر به دیرپایی هنرهای دیگر نیست. اما در دوره هایی شاهد بروز تحولاتی در لحن وبیان و تكنیك در كاریكاتور بوده ایم .
دوره های طلایی و موثردر كاریكاتور ایران بسیار معدود ومحدود بوده ، اماهمین كمیت نشان از كیفیتی عظیم دارد كه بر رشد جریان كاریكاتور تا سالهای متمادی تاثیر به سزایی داشته است . دربررسی دوره های مختلف كاریكاتور به نتایجی مهم دست می یابیم كه ابتدا باید گفت هنر كاریكاتور، علیرغم انفرادی بودنش در گستره فعالیت جمعی مجال بروز بهتری داشته است . دوم اینكه هنر كاریكاتور به دلیل ارتباط سریع با مخاطب به دو فاكتور مهم نیازمند است :
1/ محلی مناسب برای انتشار منظم و سریع
2/ فضای آزاد سیاسی ، اجتماعی برای ابراز عقیده ( كه به نظر می آید دومی نقش مهمتری را ایفا می كند.)
این را نیز باید خاطر نشان كرد از آنجا كه این هنر با مسائلی همچون سیاست ، اجتماع ، فرهنگ و ... ارتباط مستقیم دارد ، رشد این عوامل بر رشد هنر كاریكاتور تاثیرگذار است .
احمد سخاورز

دیگر اینكه انواع كاریكاتور اعم از بدون شرح یا باشرح در طی دوره هایی كه فضای فعال سیاسی بیشتر شده نمود وبروز چشمگیر تری داشته است .
چنانچه بخواهیم هنر كاریكاتور را در بعد از انقلاب بررسی كنیم به چند مقطع تاریخی حساس بر می خوریم كه جریان كاریكاتور ، مردمی ترو اجتماعی تر شده است .به دیگر سخن كاریكاتور در این مقاطع توانسته است ارتباط بهتری با مردم برقرار كرده ود رحافظه تاریخی مردم ثبت شود .
از دیگر سو مردم نیز این گونه آثار را جزئی از خویشتن خویش وزندگی جاری خود قبول كرده اند. از نظر نگارنده وبسیاری دیگر مهمترین این دوره ها را می توان به چهار دوره طلایی و موثر تقسیم كرد :
الف/ سالهای 1357 و 1358 : انقلاب و آغاز انتشار كاریكاتورهای سیاسی با موضوع ضد شاه
ب/ سالهای 1359 تا 1368 : آغاز جنگ و انتشار كاریكاتورهای سیاسی با موضوع جنگ تحمیلی
ج/ از سال 1370 : آغاز انتشار نشریات مطرح كاریكاتور وطنز مانند : گل آقا ، طنزوكاریكاتور و كیهان كاریكاتور وهمچنین برپایی دوسالانه بین المللی كاریكاتور تهران
د/ سالهای 1376 تا 1379: حماسه دوم خرداد و انتشار كاریكاتورهای سیاسی واجتماعی .
درباره جایگاه كاریكاتور وكاریكاتوریست در سراسر این دوره ها وحتی سالهای بین این دوره ها ، می توان به تفصیل سخن گفت . اما قصد نگارنده
اشاره ای كوچك به قدیمی ترین این ادوار یعنی سالهای انقلاب وجنگ است كه مهمترین دلایل این كار به اختصار به شرح زیر است:
1 – سیاستمداران معتقدند كه اكنون وقت خوبی برای نگاه به دوره پرافت وخیزاصلاحات است وعقب انداختن این كاررا فرصت سوزی می دانند، اما شاید برای بررسی قطعی ونهایی كاریكاتور در دوره اصلاحات اندكی زود باشد. این را نیزباید درنظر گرفت كه تاكنون برای بررسی این دوره فقط خود كاریكاتوریستها سخن گفته اند واز آنجاكه بخش اعظمی از كاریكاتورهای ارائه شده در این سالها ، وجهه روشنگری داشته ، ضروری است كه اندیشمندان ، محققان ، سیاستمداران وروشنفكران برای نقد كاریكاتورهای خلق شده در این دوره پابه این عرصه بگذارند.
2 – بخشی از تحولات كاریكاتور ایران در طی سالهای 70 به بعد شكل گرفته است ازجمله برگزاری جشنواره های مختلف بین المللی در ایران ،
توجه مطبوعات به كاریكاتور ، تشكیل گروه های كاریكاتور در تهران وشهرستانها ، برگزاری جشنواره مطبوعات وگنجاندن گرایش كاریكاتور در جشنواره ، تاسیس خانه كاریكاتور ، توجه مركز هنرهای تجسمی وزارت ارشاد به هنر كاریكاتور به عنوان یك هنر مستقل از گرافیك وتصویرسازی مطبوعاتی و ... كه بررسی این همه در این مجال ومقال نمی گنجد.
3 – بسیاری از جوانان كاریكاتوریست كه اكنون قدم به وادی پرشور هنر كاریكاتور نهاده اند از پیشینه وسابقه این هنر در سالهای نه چندان دور، بی اطلاع هستند كه آشنایی با دوره های ذكر شده ( انقلاب وجنگ ) برای اطلاع ایشان ضروری ومهم می نماید .
سال 1370 مجموعه كوچكی از كاریكاتورهای ضد شاه ( كه در قطع جیبی بود) به دستم رسید . كتاب عنوان نداشت ولی كاریكاتور روی جلد كه مربوط به احمد عربانی بود عنوان ماموریت برای وطنم را بر خود داشت.
جواد علیزاده


بعضی از این آثار بدون امضاء و نام بودند ولی می شد بسیاری از صاحبان آثار را از روی كارشان شناخت : اردشیر مححصص ، جواد علیزاده ، احمد عربانی ، دیوید لیواین و.... این اولین برخورد من با كاریكاتورهای دوران انقلاب بود.
تقریبا یك دهه گذشت تا فهمیدم كه آن آثار ، گزیده ای از كاریكاتورهای دو روزنامه كیهان و اطلاعات بوده اند كه در سالهای 1357 و 1358 منتشر شده اند . در دومین برخورد با این كاریكاتورها در كتابخانه موسسه گل آقا فرصت مناسبی دست داد تا بخشی از كاریكاتورهای منتشر شده این دوره را بهتر مطالعه كنم . این آثار به عنوان بخشی ازتاریخ كاریكاتور ایران وبه بیان صریح تربه عنوان بخشی از تاریخ معاصر ایران ، قابل ارزش واعتبار هستند.اگر بپذیریم كه روزنامه نگار به مثابه آئینه بی زنگار زمانه خویش است باید این رانیز قبول كرد كه (( كاریكاتوریست – روزنامه نگار )) نقشی دو چندان رادراین ماجرا دارد، گویی كه او چند آینه را دربرابر افراد می گذارد تا اززوایای گوناگون ، تصاویر متفاوتی را ارائه و نشان دهد .
كمترین اتفاقی كه می توان در این دوره به آن اشاره كرد ، تغییر كاریكاتور از جایگاه ژورنالیستی – فكاهی ( كه در اختیار نشریه توفیق وبعدها نشریه كاریكاتور بود ) به جایگاه كاملا سیاسی – انقلابی است .
احمد عربانی

این جهش – تغییر را می توان به نوعی بلوغ كاریكاتور در ایران دانست كه از جایگاه سنتی ارائه كاریكاتور دوری گرفته و به بیانی تلخ و صریح در ارتباط با حكومت ، جامعه و مردم نظر دارد . با نگاهی دقیق تر می توان به این نكته پی برد كه در اكثر آثار این دوره ، اجرا وتركیب بندی تا حدود زیادی گرافیكی تر شده وعلیرغم كمبود وقت برای ارائه اثر و وجود فضای ملتهب وخطرات احتمالی از بابت مشخص شدن كاریكاتوریست از روی نحوه اجرای كار ، اما این آثار دارای پرداخت های قوی ومحكم هستند. همچنین در این كاریكاتورها ، بالون و دیالوگ كه مرسوم كاریكاتورهای مطبوعاتی است به ندرت به چشم می آید و اكثر كاریكاتورها بدون شرح هستند .
اردشیر محصص

شاید به دلیل همین موارد ( اجرای قوی ، گرافیكی و بدون شرح ) بود كه مردم این آثار را در تظاهرات خیابانی به عنوان پلاكارد انتخاب می كردند .
شباهتی كه می توان بین كاریكاتورهای این دوره با دوره های دیگر قایل شد این است كه هرچند تثبیت موقعیت اجتماعی و سیاسی بررشد كاریكاتور تاثیر گذار است اما كاریكاتوریستها در فضای اجتماعی وسیاسی مختلف ، چه در دوران جنگ ، چه در دوران انقلاب و چه در سالهای اصلاحات همواره بر یك اصل پافشاری كرده اند و آن حفظ اصول انسانی واخلاقی است . این را شاید بتوان اصل بین المللی كاریكاتوریستها دانست .
كمتر از بیست ماه بعد از پیروزی انقلاب ، ایران درگیرجنگی نابرابر شد وكاریكاتوریستها این بار نیز فصلی دیگر از كاریكاتورهای سیاسی را آزمودند . كاریكاتورهای این دوره به جنگ اختصاص دارد وكاریكاتوریستها موضوع حمله عراق به ایران وحمایت كشورهای برزگ جهان را دستمایه وجانمایه آثار خود قرار دادند.
بهمن رضایی


به جرات می توان گفت این دو برش از تاریخ معاصر ( پیروزی انقلاب وشروع جنگ ) به عنوان سرفصلهایی از تاریخ كاریكاتور ایران و كاریكاتور مطبوعاتی از اهمیت وجایگاه خاصی برخوردار است كه متاسفانه در سالهای اخیر به آن اشاره ای نشده است . حال كه در دورانی به سر می بریم كه از كاریكاتوربه ندرت در مطبوعات استفاده می شود، وقت آن است كه حداقل درباره بعضی از مسائل با یكدیگر به گفت وگو بنشینیم . بررسی كاریكاتور در این دوره ها می تواند برای همه كاریكاتوریستها جذاب وثمربخش باشد .
مطالعه سیر تحول كاریكاتور در ایران در قبل وبعد از انقلاب باعث می شود كه نسل جدید كاریكاتور ایران به طور اصولی وصحیح در مسیر رشد و تعالی قرار بگیرد ، از همین رو پیشنهاد می كنم كه این سیر تحولات در قالب كتاب و آلبوم مشخص وثبت شود .( كاری كه در زمینه عكاسی در همین چند سال اخیر برای ثبت عكس های دوره های مختلف اجتماعی وسیاسی بسیار انجام شده است ) .
محمد تجویدی

سالها پیش این پیشنهاد را كردم و حال نیز یر این مسئله پافشاری می كنم كه می توان كاریكاتورهای مختلف مثل جنگ ، انقلاب ، اصلاحات و... رابه صورت كتاب منتشر كرد. بااینكه این پیشنهاد هیچ گاه جدی گرفته نشده، اما هنوز دیر نشده است ومی توان شروع كرد . خوشبختانه بسیاری از كاریكاتوریستهای آن سالها در قید حیاتند ومی توان با رضایت ایشان وحتی گرفتن اصل آثار از خود این هنرمندان ، این كار را عملی كرد.به نظرم این موضوع هنوز هم جنبه عملی شدن دارد و جای خالی این دست كتابها هنوز هم احساس می شود.
آنچه در بالا ذكر آن رفت اشاره ای بسیار كوچك ومختصر به دوره هایی از كاریكاتور ایران وقصد از تحریرش تلنگری به ذهن كاریكاتوریستها وكاریكاتوردوستان ومخاطبین این هنر بود .
با ارائه مجدد این پیشنهاد به كاریكاتوریستها ومحققین كاریكاتور درایران ، تعدادی از آثار چاپ شده در دوران انقلاب كه از روزنامه های كیهان و اطلاعات برگرفته شده را باهم می بینیم .
این مطلب در تاریخ تیر 1383 نوشته و به ترتیب در مرداد 1384 و دی 1385 بازنویسی نهایی شده است .




دوست دخترت
پنجشنبه 17 بهمن 1392 08:56 ب.ظ
كیرم تو كس ات
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر